دوران نوجوانی همزمان می‌شود با فعال شدن غدد چربی زیر پوست، و همین موضوع باعث می‌شود خیلی از پسرها یک‌دفعه با جوش، براقی پوست یا حتی خشکی و پوسته‌پوسته شدن در نواحی خاصی از صورت مواجه شوند. نکته جالب این است که اکثر این پسرها تا قبل از نوجوانی اصلاً پوستشان را نمی‌شناختند، چون نیازی به مراقبت خاصی نداشت. حالا یک‌باره باید تصمیم بگیرند از چه محصولی استفاده کنند، در حالی که هزاران توصیه متناقض در فضای مجازی وجود دارد. یکی می‌گوید فقط آب بزنید کافی است، یکی دیگر می‌گوید باید ده مرحله محصول استفاده کنید. واقعیت جایی بین این دو حرف است.
روتین شب اهمیت ویژه‌ای دارد چون در طول روز، پوست صورت در تماس مستقیم با آلودگی هوا، چربی، عرق و گاهی باقیمانده کرم ضدآفتاب قرار می‌گیرد. اگر این لایه‌ها قبل از خواب پاک نشوند، منافذ پوست بسته می‌شود و زمینه برای جوش زدن فراهم می‌شود. از طرفی شب زمانی است که پوست وارد فاز ترمیم می‌شود، پس محصولاتی که شب استفاده می‌شوند فرصت بیشتری برای اثرگذاری دارند.
چرا نوع پوست تعیین‌کننده روتین است؟
قبل از هر چیز باید بدانید پوستتان از کدام دسته است، چون استفاده اشتباه از محصولات، مشکل را بدتر می‌کند. برای تشخیص، یک روش ساده وجود دارد: صورتتان را بشویید و به مدت یک ساعت هیچ کرمی نزنید. اگر بعد از یک ساعت ناحیه پیشانی، بینی و چانه (که به آن ناحیه T می‌گویند) برق می‌زند اما گونه‌ها معمولی هستند، پوست شما ترکیبی است. اگر کل صورت براق و چرب شد، پوست چرب دارید. اگر احساس کشیدگی و خشکی کردید، پوست خشک است. و اگر صورت قرمز شد یا سوزش داشتید، احتمالاً پوست حساس دارید.
نکته‌ای که خیلی از نوجوانان نمی‌دانند این است که پوست چرب هم نیاز به مرطوب‌کننده دارد. خیلی‌ها فکر می‌کنند چون پوستشان چرب است باید آن را کاملاً خشک کنند، در حالی که این کار باعث می‌شود پوست برای جبران، چربی بیشتری تولید کند و مشکل عمیق‌تر شود.
چگونه ترکیبات روی برچسب محصولات را بخوانیم؟
یکی از سردرگم‌کننده‌ترین بخش‌ها برای نوجوانان، فهرست بلند و ناآشنای ترکیبات پشت بطری محصولات است. نکته کلیدی این است که ترکیبات معمولاً از زیاد به کم مرتب شده‌اند، پس چند ماده اول، بیشترین درصد را در محصول دارند.
چند عبارت مهم که خوب است شناخته شوند: «Non-comedogenic» یعنی منافذ پوست را نمی‌بندد و برای پوست مستعد جوش مناسب‌تر است. «Fragrance-free» یعنی بدون رایحه افزوده، که برای پوست حساس گزینه امن‌تری است (توجه شود که «Unscented» با «Fragrance-free» فرق دارد و گاهی همچنان حاوی مواد خنثی‌کننده بو است). «Alcohol-free» یعنی فاقد الکل‌های خشک‌کننده، هرچند برخی الکل‌های چرب مثل Cetyl Alcohol مضر نیستند و صرفاً نرم‌کننده هستند.
از میان مواد فعال ضدجوش، سالیسیلیک اسید برای پوست چرب و منافذ باز مناسب‌تر است چون در چربی حل می‌شود و داخل منفذ نفوذ می‌کند؛ بنزوئیل پراکساید برای از بین بردن باکتری عامل جوش موثرتر است اما پوست را بیشتر خشک می‌کند؛ و نیاسینامید یک ماده آرام‌بخش و کم‌عارضه است که هم چربی پوست را تنظیم می‌کند و هم برای اکثر انواع پوست، از جمله پوست حساس، بی‌خطر است.
روتین شب پایه (برای همه انواع پوست مشترک است)
هر روتین شب، فارغ از نوع پوست، سه مرحله اصلی دارد: پاک‌سازی، درمان (در صورت نیاز) و مرطوب‌کردن.
مرحله اول: شستشو با شوینده مناسب
صورت را با آب ولرم خیس کنید، نه آب داغ، چون آب داغ لایه محافظ طبیعی پوست را از بین می‌برد. شوینده را در کف دست کمی بمالید تا کف کند و با نوک انگشتان به مدت حدود سی ثانیه روی صورت ماساژ دهید. سپس با آب ولرم بشویید و با حوله تمیز، بدون سایش، صورت را خشک کنید.
مرحله دوم: درمان موضعی (اختیاری بسته به نیاز)
اگر جوش فعال دارید، در این مرحله از محصول ضدجوش استفاده می‌شود.
مرحله سوم: مرطوب‌کننده
این مرحله را هیچ‌وقت حذف نکنید، حتی اگر پوستتان چرب باشد.
حالا بیایید این ساختار را برای هر نوع پوست دقیق‌تر کنیم.
پوست چرب و جوش‌دار
شوینده‌ای انتخاب کنید که حاوی سالیسیلیک اسید با غلظت پایین (حدود ۲ درصد) باشد، چون این ماده به‌آرامی منافذ را باز می‌کند. بعد از شستشو، اگر جوش فعال دارید، می‌توانید از یک ژل حاوی بنزوئیل پراکساید با غلظت ۲.۵ درصد فقط روی نقاط جوش‌دار استفاده کنید، نه روی کل صورت. در نهایت از یک مرطوب‌کننده سبک و بدون چربی (که روی بسته‌بندی آن نوشته “oil-free” یا “non-comedogenic” باشد) استفاده کنید. این کلمه یعنی منافذ را نمی‌بندد.
پوست خشک
برای این نوع پوست، شوینده باید بدون کف زیاد و فاقد الکل باشد، چون کف زیاد معمولاً یعنی شوینده قوی‌تر و خشک‌کننده‌تر است. بعد از شستشو نیازی به درمان موضعی سنگین نیست مگر جوش داشته باشید که در آن صورت باید غلظت پایین‌تری از مواد فعال انتخاب شود. مرطوب‌کننده باید غلیظ‌تر باشد و بهتر است حاوی سراماید یا هیالورونیک اسید باشد.
پوست ترکیبی
سخت‌ترین نوع برای مدیریت است چون دو نیاز متفاوت در یک صورت وجود دارد. راه‌حل عملی این است که از یک شوینده ملایم برای کل صورت استفاده کنید، اما در مرحله مرطوب‌کننده، دو محصول متفاوت به کار ببرید: مرطوب‌کننده سبک‌تر برای ناحیه T و مرطوب‌کننده غلیظ‌تر برای گونه‌ها. این کار در ابتدا کمی وقت‌گیر به نظر می‌رسد اما بعد از چند بار تکرار، عادی می‌شود.
پوست حساس
مهم‌ترین اصل برای این نوع پوست «کمتر بهتر است». از شوینده‌های بدون رایحه و بدون الکل استفاده کنید. هرگز چند محصول جدید را همزمان امتحان نکنید، چون اگر واکنشی رخ داد نمی‌فهمید کدام محصول مقصر بوده. قبل از استفاده از هر محصول جدید، آن را روی یک نقطه کوچک از پوست، مثلاً پشت گوش یا زیر فک، امتحان کنید و ۲۴ ساعت صبر کنید.
این 4 اشتباه روند بهبود پوست را کند می‌کنند:
یکی از رایج‌ترین اشتباهات، شستن بیش از حد صورت است. خیلی از نوجوانان چون احساس چربی زیاد دارند، صورت را سه یا چهار بار در روز می‌شویند. این کار برعکس نتیجه می‌دهد و پوست را تحریک می‌کند. دو بار در روز، صبح و شب، کاملاً کافی است.
اشتباه دوم، دست زدن و فشار دادن جوش‌هاست. این کار باعث ورود باکتری بیشتر به زیر پوست و در نهایت جای جوش دائمی می‌شود که برطرف کردنش خیلی سخت‌تر از خود جوش است.
اشتباه سوم، استفاده همزمان از چند محصول قوی است، مثلاً ترکیب رتینول با اسیدهای لایه‌بردار قوی در یک شب، که باعث قرمزی و پوسته‌پوسته شدن شدید می‌شود.
اشتباه چهارم که خیلی نادیده گرفته می‌شود، استفاده نکردن از روبالشی تمیز است. روبالشی چرب و پر از باکتری هر شب با پوست تماس دارد و می‌تواند جوش‌های جدید ایجاد کند. تعویض روبالشی هر سه تا چهار روز یک‌بار تفاوت قابل توجهی ایجاد می‌کند.
اینم بلد باش: ترتیب روتین پوستی شب برای دختران نوجوان
نکاتی که معمولاً کسی نمی‌گوید
اگر جوش دارید، تغییر محصول را عجولانه انجام ندهید. پوست برای نشان دادن نتیجه واقعی یک محصول، حداقل به چهار تا شش هفته زمان نیاز دارد. خیلی‌ها بعد از یک هفته چون نتیجه ندیدند، محصول را عوض می‌کنند و این چرخه هیچ‌وقت به نتیجه نمی‌رسد.
نکته دیگر این است که دست‌ها قبل از شروع روتین باید شسته شوند، چون هر چیزی که روی دست باشد مستقیم به صورت منتقل می‌شود.
همچنین اگر از بنزوئیل پراکساید استفاده می‌کنید، مراقب تماس آن با لباس یا روبالشی باشید، چون این ماده خاصیت سفیدکنندگی دارد و می‌تواند رنگ پارچه را از بین ببرد.
تاثیر تغذیه و ورزش بر وضعیت پوست
خیلی از پسرهای نوجوان روتین پوستی را جدی می‌گیرند اما نقش تغذیه را کاملاً نادیده می‌گیرند، در حالی که این دو مستقیماً به هم مرتبط هستند. مصرف زیاد شیر، به‌خصوص شیر کم‌چرب، در برخی افراد با افزایش جوش‌های التهابی ارتباط دارد؛ این موضوع به دلیل هورمون‌های موجود در شیر است که می‌توانند غدد چربی را تحریک کنند. همچنین غذاهای با شاخص گلایسمی بالا مثل نان سفید، چیپس، نوشابه و شیرینی‌های صنعتی باعث افزایش سریع قند خون می‌شوند و این نوسان، تولید چربی پوست را بیشتر می‌کند.
از طرف دیگر، ورزش برای پوست نوجوان بسیار مفید است چون گردش خون را بهتر می‌کند و به تنظیم هورمون‌ها کمک می‌کند، اما یک نکته مهم وجود دارد که خیلی‌ها رعایت نمی‌کنند: بعد از تمرین، عرق روی پوست نباید برای مدت طولانی بماند. عرق ترکیب‌شده با چربی و گرد و غبار، منافذ را می‌بندد.
بهترین کار این است که حداکثر تا نیم ساعت بعد از ورزش، صورت با آب شسته شود، و اگر کلاه ورزشی یا هدبند استفاده می‌شود، آن هم باید تمیز نگه داشته شود چون تماس مداوم پارچه عرق‌کرده با پیشانی یکی از دلایل شایع جوش در همان ناحیه است.
نقش استرس، خواب و نوسانات هورمونی در بروز جوش
خیلی از نوجوانان متوجه می‌شوند که دقیقاً در روزهای امتحان یا اتفاقات استرس‌زا، جوش‌های جدید و بزرگ‌تری روی صورتشان ظاهر می‌شود، و این تصادفی نیست. استرس باعث افزایش هورمون کورتیزول می‌شود و کورتیزول مستقیماً غدد چربی پوست را تحریک به تولید بیشتر می‌کند. این یعنی مدیریت استرس، هرچند نامرتبط به نظر برسد، واقعاً بخشی از مراقبت پوست محسوب می‌شود.
کم‌خوابی هم اثر مشابهی دارد؛ زمانی که خواب کافی (حدود هفت تا نه ساعت برای نوجوانان) رعایت نشود، بدن فرصت کافی برای ترمیم پوست در طول شب پیدا نمی‌کند و همزمان سطح کورتیزول بالا می‌ماند.
نکته مهم دیگر این است که جوش‌های دوره‌ای که هر چند هفته یک‌بار در نقاط ثابتی مثل خط فک یا چانه ظاهر می‌شوند، معمولاً ریشه هورمونی دارند و روتین پوستی به‌تنهایی نمی‌تواند آن‌ها را کاملاً از بین ببرد؛ در این موارد صبر و ثبات در روتین، همراه با کنترل عوامل بیرونی مثل خواب و استرس، نتیجه بهتری نسبت به تغییر مداوم محصولات می‌دهد.
نکات اصلاح صورت (ریش و سیبیل) برای پوست‌های مستعد جوش
از سنی که پسرها شروع به اصلاح صورت می‌کنند، این کار می‌تواند وضعیت پوست را بهتر یا بدتر کند، بسته به روشی که انتخاب می‌شود. اصلاح روی جوش فعال یا پوست ملتهب باعث پخش شدن باکتری و گاهی زخم شدن جوش می‌شود. قانون ساده این است: هیچ‌وقت مستقیم روی جوش تیغ نکشید؛ اطراف آن را اصلاح کنید و بگذارید جوش خودش بهبود پیدا کند.
قبل از اصلاح، صورت باید با آب گرم (نه داغ) شسته شود تا موها نرم شوند و مقاومت کمتری داشته باشند؛ این کار احتمال بریدگی و تحریک را کم می‌کند. استفاده از تیغ کند یکی از دلایل اصلی قرمزی و سوزش بعد از اصلاح است، پس تیغ باید هر پنج تا هفت بار استفاده عوض شود.
جهت اصلاح هم مهم است: تیغ کشیدن در خلاف جهت رشد مو ظاهراً صافی بیشتری می‌دهد اما احتمال مو فرورفته (که خودش شبیه جوش دیده می‌شود) را بالا می‌برد؛ بهتر است در همان جهت رشد مو اصلاح شود. بعد از اصلاح هم به‌جای افترشیوهای الکلی که پوست را می‌سوزانند، یک مرطوب‌کننده ملایم و بدون رایحه کافی است.
سوالات متداول
آیا پسرها هم باید کرم ضدآفتاب صبح بزنند حتی اگر روتین اصلی‌شان شب است؟
بله، حتی اگر تمرکز اصلی روی روتین شب باشد، ضدآفتاب صبح برای جلوگیری از تیره شدن جای جوش‌ها ضروری است.
آیا استفاده از تونر لازم است؟
برای اکثر نوجوانان، تونر مرحله ضروری نیست. اگر پوستتان به شوینده و مرطوب‌کننده خوب واکنش نشان می‌دهد، نیازی به اضافه کردن مراحل غیرضروری نیست.
چند سالگی می‌توان از محصولات ضدجوش قوی‌تر مثل رتینول استفاده کرد؟
معمولاً بهتر است قبل از مشورت با پزشک پوست، از غلظت‌های پایین و محصولات ملایم‌تر شروع کرد و رتینول را به سنین بالاتر یا زمانی که جوش‌ها با روش‌های ساده کنترل نشدند، موکول کرد.
اگر جوش‌ها شدید هستند و با این روتین بهتر نمی‌شوند، چه باید کرد؟
اگر بعد از دو تا سه ماه رعایت دقیق روتین، بهبود قابل توجهی مشاهده نشد، یا اگر جوش‌ها ملتهب، دردناک و عمیق هستند، مراجعه به متخصص پوست ضروری است چون احتمالاً نیاز به درمان دارویی وجود دارد.
جمع‌بندی
ساختن یک روتین پوستی شب که واقعاً جواب بدهد، نیازی به محصولات گران یا مراحل پیچیده ندارد. سه مرحله ساده—شستشوی مناسب، درمان هدفمند در صورت نیاز، و مرطوب‌کردن—وقتی متناسب با نوع پوست انتخاب شوند، بیشتر مشکلات رایج نوجوانان را پوشش می‌دهند. مهم‌ترین چیزی که باید در ذهن داشت، ثبات است؛ پوست به زمان نیاز دارد تا به تغییرات واکنش نشان دهد، و صبر کردن چند هفته برای دیدن نتیجه واقعی، ارزشش را دارد.
