اگر باردار هستید و دوست دارید فرزندتان موهای بور یا طلایی داشته باشد، احتمالاً توصیه‌هایی درباره خوردن شیر، بادام، تخم‌مرغ، میوه‌های زرد، ماهی یا حتی انجام ورزش خاص شنیده‌اید. اما پیش از امتحان کردن چنین روش‌هایی، یک نکته مهم را باید روشن کرد:
در منابع پزشکی و پژوهش‌های معتبر، شواهد بالینی کافی وجود ندارد که نشان دهد یک خوراکی، رژیم غذایی، ورزش یا مکمل می‌تواند رنگ موی جنین را به‌طور قابل‌پیش‌بینی به سمت بور یا طلایی تغییر دهد.
رنگ مو به میزان و نوع رنگدانه ملانین و مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی وابسته است. MedlinePlus، وابسته به National Library of Medicine آمریکا، توضیح می‌دهد که مقدار و نوع ملانین مو تحت تأثیر ژن‌های متعدد قرار دارد و موی بور معمولاً با مقدار بسیار کمی از eumelanin مرتبط است. (MedlinePlus)
پژوهش منتشرشده در Nature Communications نیز رنگ موی طبیعی را یک ویژگی پیچیده ژنتیکی معرفی کرده و در بررسی بیش از ۳۴۳ هزار فرد از UK Biobank، ۲۱۳ واریانت ژنتیکی مرتبط با موی بور را شناسایی کرده است. (Nature)
بنابراین اگر سؤال شما این است که «برای بور شدن موی جنین چه بخورم؟»، پاسخ علمی فعلی این نیست که یک غذای خاص انتخاب کنید؛ بلکه باید بین تغذیه مناسب برای رشد جنین و تلاش برای تغییر رنگ مو تفاوت بگذارید.
آیا واقعاً می‌توان رنگ موی جنین را با غذا تغییر داد؟
تغذیه مادر برای سلامت خودش و رشد جنین اهمیت زیادی دارد. ACOG توصیه می‌کند زنان باردار از انواع غذاها در پنج گروه غذایی استفاده کنند و مواد مغذی مختلفی مانند فولات، آهن، کلسیم، ویتامین D، کولین و اسیدهای چرب امگا۳ را دریافت کنند. (ACOG)
اما از این واقعیت نمی‌توان نتیجه گرفت که هر ماده غذایی که برای رشد جنین مفید است، می‌تواند رنگ موی جنین را نیز تغییر دهد.
برای نمونه، تخم‌مرغ منبع کولین است و ACOG کولین را برای رشد مغز و نخاع جنین مهم می‌داند؛ بااین‌حال، این توصیه به معنای اثبات تأثیر تخم‌مرغ بر بور شدن مو نیست. (ACOG)
به همین دلیل، بهتر است به جای جست‌وجوی «غذای بورکننده جنین»، مواد غذایی را بر اساس ارزش تغذیه‌ای و ایمنی آنها در بارداری انتخاب کنید.
یه نکته مهم دیگه: ماست در بارداری؛ ۹ نکته درباره زیبایی جنین
۱۲ ادعای رایج درباره داشتن فرزند بور؛ کدام‌یک پشتوانه علمی دارد؟
به جای معرفی این موارد به‌عنوان «۱۲ روش قطعی»، آنها را به‌عنوان ۱۲ ادعای رایج بررسی می‌کنیم:
ادعا |
شواهدی برای بور شدن مو |
دلیل منطقی برای مصرف در بارداری |
|---|---|---|
شیر |
ندارد |
منبع کلسیم |
بادام و مغزها |
ندارد |
منبع پروتئین و برخی مواد مغذی |
تخم‌مرغ |
ندارد |
منبع کولین و پروتئین |
میوه‌های زرد و نارنجی |
ندارد |
تأمین ویتامین‌ها و فیبر |
ماهی |
ندارد |
منبع پروتئین و امگا۳ در انواع مناسب |
ویتامین D |
ندارد |
نقش در سلامت استخوان و سایر فرایندها |
آفتاب گرفتن |
ندارد |
روش اثبات‌شده‌ای برای تغییر رنگ موی جنین نیست |
پیاده‌روی |
ندارد |
فعالیت بدنی مناسب برای بسیاری از زنان باردار |
ورزش خاص |
ندارد |
هدف آن سلامت و آمادگی جسمانی است |
مکمل‌های زیبایی |
ندارد |
ممکن است مصرف خودسرانه خطرناک باشد |
رژیم مخصوص فرزند بور |
ندارد |
رژیم متنوع برای سلامت بارداری توصیه می‌شود |
دمنوش‌ها و روش‌های سنتی |
شواهد کافی ندارد |
ایمنی هر ماده باید جداگانه بررسی شود |
نکته: «شواهد کافی ندارد» با «اثبات شده که مطلقاً هیچ اثری ندارد» یکسان نیست. در موضوعات پزشکی، وقتی مطالعه معتبر برای یک ادعا در دسترس نیست، بهتر است نبود شواهد را به‌عنوان نبودِ قطعیت بیان کنیم.
۱- شیر؛ برای کلسیم، نه تغییر رنگ مو
شیر و سایر محصولات لبنی از منابع کلسیم هستند. ACOG نیاز روزانه به کلسیم در دوران بارداری را مشخص کرده و شیر، پنیر و ماست را از منابع مناسب آن معرفی می‌کند. (ACOG)
اما هیچ توصیه‌ای در این منبع وجود ندارد که مصرف شیر بتواند رنگ موی جنین را روشن یا بور کند.
پس اگر شیر مصرف می‌کنید، دلیل علمی آن تأمین بخشی از نیاز تغذیه‌ای شما و جنین است، نه تغییر رنگ مو.
۲- بادام و مغزها؛ ارزش غذایی دارند، اما مو را بور نمی‌کنند
بادام و سایر مغزها می‌توانند در یک رژیم متنوع بارداری قرار بگیرند. ACOG مغزها و دانه‌ها را در میان منابع پروتئینی معرفی می‌کند و بادام را نیز از منابع کلسیم می‌داند. (ACOG)
اما منبع معتبر پزشکی که مصرف بادام را روشی برای بور کردن موی جنین معرفی کند، وجود ندارد.
بنابراین مصرف بادام را بر اساس ارزش غذایی آن انجام دهید، نه به امید تغییر رنگ مو.
۳- تخم‌مرغ؛ یک غذای مغذی، نه روش انتخاب رنگ مو
تخم‌مرغ از منابع کولین است. ACOG مقدار مورد نیاز کولین در بارداری را ۴۵۰ میلی‌گرم در روز اعلام می‌کند و تخم‌مرغ را یکی از منابع غذایی آن می‌داند. کولین در رشد مغز و نخاع جنین نقش دارد. (ACOG)
اما هیچ ارتباطی در این توصیه‌ها میان مصرف تخم‌مرغ و بور شدن موی جنین مطرح نشده است.
بنابراین دو گزاره را با هم اشتباه نگیرید:
تخم‌مرغ برای تغذیه بارداری → می‌تواند مفید باشد.
تخم‌مرغ برای بور کردن مو → شواهد کافی ندارد.
۴- میوه‌های زرد و نارنجی؛ رنگ غذا به جنین منتقل نمی‌شود
یکی از باورهای رایج این است که خوردن مواد غذایی زرد یا نارنجی ممکن است باعث شود موهای کودک نیز روشن‌تر شوند.
اما رنگ یک ماده غذایی به این معنا نیست که همان رنگ مستقیماً به مو یا پوست جنین منتقل می‌شود. رنگ مو با ملانین و عوامل ژنتیکی مرتبط است؛ MedlinePlus نیز توضیح می‌دهد که مقدار و نوع ملانین تعیین‌کننده رنگ مو هستند و ژن‌های متعددی در این فرایند نقش دارند. (MedlinePlus)
میوه‌ها و سبزیجات را به دلیل فیبر و مواد مغذی آنها مصرف کنید، نه به دلیل رنگ ظاهری‌شان.
۵- ماهی؛ انتخاب نوع مناسب مهم‌تر از رنگ موی جنین است
ماهی می‌تواند منبع مناسبی از پروتئین و اسیدهای چرب امگا۳ باشد. ACOG مصرف ماهی را در بارداری توصیه می‌کند، اما در عین حال درباره برخی ماهی‌های دارای جیوه بالا هشدار می‌دهد. (ACOG)
ACOG توصیه می‌کند در بارداری دو تا سه وعده ماهی یا صدف در هفته مصرف شود و از برخی گونه‌های پرجیوه مانند کوسه، شمشیرماهی، شاه‌ماهی خال‌مخالی و چند گونه دیگر اجتناب شود. (ACOG)
اما هیچ‌یک از این توصیه‌ها ماهی را روشی برای بور کردن موی جنین معرفی نمی‌کند.
بنابراین اگر ماهی می‌خورید، معیار انتخاب باید نوع ماهی و ایمنی آن در بارداری باشد، نه تأثیر احتمالی بر رنگ مو.
۶- ویتامین D؛ برای سلامت، نه برای بور شدن مو
ویتامین D در بارداری اهمیت تغذیه‌ای دارد. ACOG مقدار روزانه توصیه‌شده را ۶۰۰ واحد بین‌المللی (۱۵ میکروگرم) اعلام می‌کند و منابعی مانند شیر غنی‌شده، برخی ماهی‌های چرب و زرده تخم‌مرغ را معرفی می‌کند. (ACOG)
اما هیچ مبنای معتبری وجود ندارد که ویتامین D را به‌عنوان روش تغییر رنگ موی جنین معرفی کنیم.
اگر پزشک به کمبود ویتامین D مشکوک باشد، ممکن است آزمایش یا مکمل را توصیه کند؛ هدف چنین درمانی اصلاح وضعیت تغذیه‌ای است، نه تغییر رنگ مو.
۷- آفتاب گرفتن برای بور شدن موی جنین
گاهی روشن‌تر شدن موهای برخی افراد پس از قرار گرفتن در معرض نور خورشید باعث شکل‌گیری این تصور می‌شود که آفتاب گرفتن مادر نیز می‌تواند موهای جنین را بور کند.
اما این نتیجه‌گیری از نظر علمی قابل اتکا نیست. رنگ طبیعی مو با میزان و نوع ملانین و عوامل ژنتیکی مرتبط است. (MedlinePlus)
بنابراین آفتاب گرفتن را به‌عنوان روشی برای تغییر رنگ موی جنین انجام ندهید.
۸- آیا پیاده‌روی می‌تواند موی جنین را بور کند؟
خیر؛ شواهدی برای چنین کاربردی وجود ندارد.
اما پیاده‌روی موضوع دیگری است. ACOG برای زنان بارداری که منع پزشکی ندارند، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته را توصیه می‌کند. پیاده‌روی سریع یکی از نمونه‌های فعالیت هوازی متوسط معرفی‌شده توسط این سازمان است. (ACOG)
بنابراین:
پیاده‌روی برای فعالیت بدنی مناسب در بارداری → بله، در صورت نداشتن منع پزشکی.
پیاده‌روی برای بور کردن موی جنین → شواهد کافی ندارد.
۹- آیا ورزش خاصی برای داشتن بچه بور وجود دارد؟
تمرین ورزشی، حرکات کششی، یوگا یا ورزش خاصی به‌عنوان روش اثبات‌شده برای تغییر رنگ موی جنین شناخته نشده است.
هدف ورزش دوران بارداری، حفظ یا بهبود آمادگی جسمانی و کمک به سلامت مادر است. ACOG فعالیت هوازی متوسط را برای بسیاری از زنان باردار مناسب می‌داند و توصیه می‌کند فردی که تازه ورزش را شروع می‌کند، فعالیت را به‌تدریج افزایش دهد. (ACOG)
پس برنامه ورزشی خود را با شرایط بارداری هماهنگ کنید؛ نه با رنگ مویی که دوست دارید کودک داشته باشد.
۱۰- مکمل‌هایی که ادعا می‌کنند جنین را بور می‌کنند
اگر مکملی ادعا می‌کند:
- رنگ موی جنین را روشن می‌کند؛
- باعث بور شدن کودک می‌شود؛
- رنگ چشم جنین را تغییر می‌دهد؛
- یا ظاهر خاصی برای نوزاد ایجاد می‌کند،
نباید صرفاً به دلیل وجود ویتامین‌ها و مواد معدنی در ترکیباتش، این ادعا را علمی تلقی کنید.
ACOG توصیه می‌کند زنان باردار بیش از مقدار توصیه‌شده مکمل دوران بارداری مصرف نکنند؛ برای مثال، مصرف بیش از حد برخی مواد موجود در مولتی‌ویتامین‌ها می‌تواند خطرناک باشد. (ACOG)
NHS نیز در توصیه‌های خود برای بارداری می‌گوید از مکمل‌های حاوی ویتامین A به شکل رتینول و همچنین روغن کبد ماهی پرهیز شود، زیرا مقدار زیاد ویتامین A می‌تواند به رشد جنین آسیب برساند. این صفحه در ۳ ژوئن ۲۰۲۶ بازبینی شده است. (nhs.uk)
بنابراین برای تغییر رنگ موی جنین، سراغ مکمل‌های ناشناخته یا دوزهای بالاتر از مقدار تجویزشده نروید.
۱۱- آیا رژیم غذایی مخصوص فرزند بور وجود دارد؟
رژیم غذایی علمی و اثبات‌شده‌ای برای بور کردن موی جنین وجود ندارد.
آنچه منابع معتبر توصیه می‌کنند، داشتن رژیم متنوع و دریافت مواد مغذی مورد نیاز مادر و جنین است. ACOG بر مصرف غذاهای متنوع از پنج گروه غذایی و دریافت موادی مانند فولات، آهن، کلسیم، ویتامین D، کولین و امگا۳ تأکید می‌کند. (ACOG)
بنابراین اگر می‌خواهید رژیم بارداری خود را بهتر کنید، سؤال مفید این نیست که:
«چه غذایی بچه را بور می‌کند؟»
بلکه سؤال بهتر این است:
«چه غذاهایی نیازهای تغذیه‌ای من و جنین را بهتر تأمین می‌کنند؟»
۱۲- دمنوش‌ها و روش‌های سنتی برای بور شدن جنین
ممکن است توصیه‌هایی درباره دمنوش‌ها، گیاهان دارویی یا ترکیب‌های سنتی بشنوید که ادعا می‌کنند می‌توانند رنگ مو یا ظاهر جنین را تغییر دهند.
اما طبیعی بودن یک ماده به معنی اثبات ایمنی آن در بارداری نیست و نبود شواهد درباره تأثیر آن بر رنگ مو نیز به معنی مفید بودن آن نیست.
در مورد مکمل‌ها نیز NHS توصیه می‌کند اگر درباره مصرف یک مکمل در بارداری تردید دارید، با پزشک، ماما یا داروساز مشورت کنید. (nhs.uk)
بنابراین ترکیبات گیاهی ناشناخته یا دمنوش‌های غلیظ را صرفاً برای تغییر ظاهر جنین مصرف نکنید.
چرا رنگ موی جنین بیشتر به ژنتیک مربوط است؟
برای درک بهتر موضوع، باید به سازوکار رنگ مو توجه کنیم.
MedlinePlus توضیح می‌دهد که رنگ مو به مقدار و نوع ملانین وابسته است. مقدار زیاد eumelanin بیشتر با موهای مشکی یا قهوه‌ای و مقدار بسیار کم آن با موی بور ارتباط دارد. همچنین ژن‌های متعددی در تنظیم تولید و نوع ملانین نقش دارند. (MedlinePlus)
مطالعه منتشرشده در Nature Communications نیز نشان داده است که معماری ژنتیکی موی بور پیچیده و چندژنی است. در این پژوهش، ۲۱۳ واریانت مرتبط با موی بور شناسایی شد و پژوهشگران گزارش کردند که این عوامل ژنتیکی بخش قابل توجهی از وراثت‌پذیری مورد بررسی را توضیح می‌دهند. (Nature)
این یافته‌ها توضیح می‌دهند چرا نمی‌توان یک دستور غذایی ساده مانند «غذای X بخورید تا ژن موی بور فعال شود» ارائه کرد.
اگر پدر و مادر هر دو موهای تیره داشته باشند، کودک حتماً مو تیره خواهد داشت؟
نه؛ نمی‌توان چنین نتیجه قطعی‌ای گرفت.
رنگ مو یک ویژگی پیچیده ژنتیکی است و عوامل ژنتیکی متعددی در آن نقش دارند. بنابراین رنگ موی والدین به‌تنهایی برای پیش‌بینی قطعی رنگ موی کودک کافی نیست. (MedlinePlus)
به همین دلیل، این فرمول‌ها علمی نیستند:
پدر مشکی + مادر مشکی = حتماً کودک مشکی
یا:
پدر بور + مادر بور = حتماً کودک بور
سابقه خانوادگی می‌تواند درباره طیف احتمالی رنگ مو اطلاعاتی بدهد، اما پیش‌بینی دقیق رنگ موی یک کودک از روی چند عضو خانواده امکان‌پذیر نیست.
اگر در خانواده موهای بور زیاد باشد چه؟
وجود موهای بور در خانواده می‌تواند نشان‌دهنده وجود برخی عوامل ژنتیکی مرتبط با رنگ روشن مو باشد، اما به معنی بور شدن قطعی کودک نیست.
مطالعات ژنتیکی نشان داده‌اند که رنگ موی بور با تعداد زیادی از واریانت‌های ژنتیکی ارتباط دارد؛ بنابراین نمی‌توان فقط با نگاه کردن به رنگ موهای والدین یا یک عضو خانواده، نتیجه قطعی گرفت. (Nature)
بهتر است درباره چنین شرایطی از عبارت «احتمال ژنتیکی بیشتر» استفاده کنیم، نه «حتماً بور می‌شود».
آیا ممکن است موی کودک بعداً تیره‌تر شود؟
بله.
MedlinePlus توضیح می‌دهد که به‌خصوص در برخی افراد با تبار اروپایی، موهای روشن دوران کودکی ممکن است با افزایش سن تیره‌تر شود؛ برای مثال، برخی کودکان بور در دوران نوجوانی موهای تیره‌تری پیدا می‌کنند. (MedlinePlus)
بنابراین حتی اگر کودک با موهای روشن متولد شود، نمی‌توان نتیجه گرفت که همان رنگ دقیقاً تا بزرگسالی باقی خواهد ماند.
اگر هدف شما سلامت جنین است، این‌ها اولویت دارند
اگر قرار است تغذیه و فعالیت بدنی خود را در دوران بارداری تنظیم کنید، بهتر است انتخاب‌ها را بر اساس شواهد مربوط به سلامت بارداری انجام دهید.
تغذیه متنوع
ACOG توصیه می‌کند در بارداری از انواع غذاها در پنج گروه غذایی استفاده شود و نیاز بدن به مواد مغذی مختلف تأمین شود. این سازمان مواد مغذی مانند آهن، فولات، کلسیم، ویتامین D، کولین و امگا۳ را از مواد مهم دوران بارداری معرفی می‌کند. (ACOG)
آهن و اسیدفولیک
WHO مصرف روزانه ۳۰ تا ۶۰ میلی‌گرم آهن عنصری و ۴۰۰ میکروگرم اسیدفولیک را برای زنان باردار توصیه می‌کند تا خطر کم‌خونی مادر و برخی پیامدهای نامطلوب بارداری کاهش پیدا کند. این توصیه در صفحه رسمی WHO در ۲۶ ژوئیه ۲۰۲۴ به‌روزرسانی شده است. (World Health Organization)
البته این مقدار به معنی آن نیست که باید بدون توجه به نسخه یا شرایط فردی، چند مکمل مختلف را همزمان مصرف کنید. مقدار و نوع مکمل باید با مراقبت بارداری شما هماهنگ باشد.
فعالیت بدنی
ACOG برای بیشتر زنان باردار که منع پزشکی ندارند، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در هفته را توصیه می‌کند و پیاده‌روی سریع را یکی از نمونه‌های آن می‌داند. (ACOG)
اگر بارداری پرخطر، عارضه پزشکی یا محدودیت حرکتی دارید، برنامه ورزشی باید با نظر پزشک یا ماما تنظیم شود.
مکمل‌ها
ACOG توصیه می‌کند بیش از مقدار توصیه‌شده مکمل دوران بارداری مصرف نشود؛ NHS نیز درباره مصرف رتینول و روغن کبد ماهی در بارداری هشدار می‌دهد. (ACOG)
پاسخ نهایی به سؤال «برای بور شدن موی جنین چه بخوریم؟»
اگر به دنبال یک ماده غذایی یا ورزش مشخص برای تغییر رنگ موی جنین هستید، در حال حاضر شواهد بالینی معتبر و کافی برای چنین روشی وجود ندارد.
رنگ مو به ملانین و مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی وابسته است و پژوهش‌های ژنتیکی، رنگ موی بور را یک ویژگی پیچیده و چندژنی نشان داده‌اند. (MedlinePlus)
در مقابل، تغذیه متنوع، دریافت مواد مغذی مورد نیاز، مکمل‌های مناسب و فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری، موضوعاتی هستند که منابع پزشکی برای سلامت مادر و جنین درباره آنها توصیه مشخص دارند. (ACOG)
پس اگر بین این دو انتخاب مردد هستید:
رژیم برای بور شدن جنین → شواهد کافی ندارد.
تغذیه متنوع و ایمن برای بارداری → پشتوانه پزشکی دارد. (ACOG)
و اگر مکمل یا ماده‌ای با وعده «بور کردن جنین» به شما پیشنهاد شد، پیش از مصرف آن را با پزشک، ماما یا داروساز بررسی کنید؛ به‌خصوص در مورد مکمل‌های حاوی ویتامین A/رتینول که NHS درباره آنها در بارداری هشدار داده است. (nhs.uk)
